حجت الاسلام سید حسن فاطمی، از مبلّغین شهرستان آمل، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به اهمیت تدبر در سوره مبارکه «انسان» اظهار داشت: مراحل خلقت انسان از نطفه، به آیه شریفه «إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِیهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِیعًا بَصِیرًا * إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِرًا وَإِمَّا کَفُورًا» میرسیم که حاوی نکات عمیقی درباره هدفمندی آفرینش و ابزارهای سعادت انسان است.
وی در ابتدا به واژه «نبتلیه» (او را میآزماییم) اشاره کرد و افزود: این آزمون الهی برای آن است که انسان در بستر دگرگونیها و حالات متفاوت زندگی، مسیر تکامل خود را طی کند. اما نکته محوری در این آیه، تعبیر «فَجَعَلْنَاهُ سَمِیعًا بَصِیرًا» است. خداوند پس از خلقت نطفه، انسان را موجودی شنوا و بینا قرار داد.
حجت الاسلام فاطمی با بیان اینکه سمیع و بصیر فراتر از قوای پنجگانه ظاهری است، تصریح کرد: اگرچه انسان دارای حواس پنجگانه ظاهری شامل سمع، بصر، ذائقه، شامه و لامسه است، اما ذکر اختصاصی «سمیع و بصیر» در این آیه، نشاندهنده جایگاه ویژه این دو حس در میان قوای ادراکی است. این دو نه تنها ابزار شنیدن و دیدن فیزیکی، بلکه نمادی از یک خصیصه عمیقتر انسانی به نام بصیرت هستند. بصیرت غیر از علم صرف است؛ علم به امور کلی تعلق میگیرد، اما بصیرت یعنی موضوعشناسی و تشخیص مصداق در میدان عمل.
وی برای تبیین این مفهوم به تمثیلهایی از قرآن و تاریخ اشاره کرد و ابراز داشت: قرآن کریم در آیهای هشدار میدهد: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ» این یک حکم کلی و علمی است که همه آن را میدانیم. اما بصیرت یعنی در صحنه جامعه و زندگی شخصی، مصداق «ظالم» و «ستمگر» را بهدرستی بشناسیم و از تکیه بر آنان پرهیز کنیم. این همان نکتهای است که شهید مطهری تعبیری ماندگار از آن داشتند و میفرمودند: «شمر زمان خود را بشناسید».
کارشناس دینی با تأکید بر اینکه بصیرت نیاز همیشگی جامعه اسلامی است، یادآور گردید: مقام معظم رهبری مدّ ظلّه العالی نیز با الهام از کلام سیدالشهدا (ع) فرمودند: «هیهات منا الذله» و اینکه امثال من با یزید بیعت نمیکنند. این یک شعار کلی است، اما بصیرت آن است که در میدان عمل، «یزید زمان» را از «حسین زمان» تشخیص دهیم و تکلیف عملی خود را در موقعیتهای مختلف بدانیم.
وی با اشاره به نقش تاریخی مرجعیت در شیعه، خاطرنشان کرد: در طول تاریخ پرافتخار تشیع، مردم قدردان نعمت رهبری و مرجعیت بودهاند. نمونه بارز آن، فتواهای تاریخی مانند تحریم تنباکو توسط میرزای شیرازی است که نشاندهنده نفوذ کلمه و بصیرت ایشان در تشخیص مصلحت جامعه اسلامی بود. امروز نیز خداوند نعمت وجود رهبر فرزانه انقلاب مدّ ظلّه العالی، مراجع عظام تقلید و علمای بزرگ را به جامعه شیعه عطا کرده است که این نعمت، بینظیر و کممانند است.
حجت الاسلام فاطمی تأکید کرد: دشمنان اسلام و انقلاب که از اقتدار و نفوذ کلام رهبری مدّ ظلّه العالی در دلها به شدت هراسناک هستند، تمام حملات خود را متمرکز بر شخص ایشان کردهاند تا شاید بتوانند در این حصار مستحکم خللی ایجاد کنند. اما به لطف الهی، با گذشت دهها سال از جوانی تاکنون، نتوانستهاند کوچکترین نقطه ضعفی از حیث سلامت نفس، تقوا و درایت در ایشان پیدا کنند. این همان مصداق روشن «بصیرت» و «سلامت نفس» در کلام امام صادق (ع) است که فرمودند: «فقیه باید نگهبان نفس خود و نگهبان دین خود باشد».
وی با گسترش دامنه مفهوم بصیرت به عرصههای فردی و اجتماعی، اظهار داشت: بصیرت فقط مختص به مسائل کلان سیاسی نیست. نماز اول وقت فضیلت دارد، اما بصیرت میخواهد که انسان مصداق «اول وقت» را در شبانهروز تشخیص دهد. رعایت حقوق همسران و اعضای خانواده سفارش شده است، اما بصیرت لازم است تا در لحظه تصمیمگیری، بدانیم حق چیست و تکلیف کدام است. معلمان و دبیران در کلاس درس باید چنان بصیرتی داشته باشند که تشخیص دهند کدام جمله، کدام روش تدریس یا حتی کدام نوع پوشش و برخورد، به نفع دشمن یا به نفع جبهه حق و امام زمان (عج) تمام میشود.
مبلّغ شهرستان آمل با اشاره به آیه نخست از سوره مبارکه اسرا افزود: در این آیه نیز خداوند میفرماید: «سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَیٰ بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ»
وی در تفسیر این آیه اظهار کرد: مفسران در اینکه مرجع ضمیر «اِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ البَصیر» چیست، دیدگاههایی دارند. برخی آن را به خداوند بازمیگردانند و برخی به پیامبر اکرم (ص). اما عارفان و مفسران بزرگی مانند علامه طباطبایی (ره) و برخی دیگر بر این باورند که این وصف، به همان «عبد»ی بازمیگردد که به معراج برده شد. یعنی خدای متعال پیامبرش را به معراج برد، چرا که او سمیع و بصیر بود؛ چشم و گوشش به حقیقت باز بود و شایستگی این سفر عظیم را داشت.
حجت الاسلام فاطمی با بیان یک نکته تربیتی عمیق، تصریح کرد: نکته شگفتانگیز اینجاست که خداوند این سرمایه «سمع و بصر» را فقط به پیامبر (ص) نداده، بلکه از ابتدای خلقت، در سوره انسان، به همه انسانها عطا کرده است: «فَجَعَلْنَاهُ سَمِیعًا بَصِیرًا». پس هر انسانی با استعداد و قابلیت شنوایی و بینایی حقیقی و بصیرت متولد میشود. نماز که «معراج المؤمن» نامیده شده، دعوتی است برای همه ما تا این استعداد را در خود به فعلیت برسانیم و هر روز قدمی در این معراج روحانی برداریم.
وی افزود: معراج حضرت رسول (ص) درهای بسته نداشت؛ دعوتی عمومی و همگانی است. تفاوت در این است که چه کسی به این دعوت لبیک میگوید و این استعداد را شکوفا میکند. حبیب بن مظاهر که از یاران باوفای امام حسین (ع) بود، نمونه کسی است که این استعداد را در طول نود و اندی سال زندگی پاک و هموار خود از زمان رسول خدا (ص) تا کربلا حفظ کرد. اما در مقابل، کسانی مانند زهیر بن قین بودند که زمانی در زمره یاران عثمان و یا همفکران ابن زیاد بود، اما وقتی چشم و گوش دلش گشوده شد و به محضر سیدالشهدا (ع) رسید، در یک خلوت کوتاه و با چند جمله پرمحتوا که تاریخ از آن بیخبر ماند، چنان متحول شد که به مقامی والا در روز عاشورا دست یافت.
کارشناس دینی یادآور شد: این تفاوت سرنوشتها، ریشه در همین بصیرت دارد. عدهای در طول تاریخ بیتفاوت از کنار حق میگذرند و عدهای با همان سرمایه «سمع و بصر» الهی، موردشناس میشوند و در لحظه حساس، وظیفه خود را به درستی تشخیص میدهند.
نظر شما